Tuesday, August 09, 2005

"Maganda Pa ang Daigdig" at ang Ideyal na Bayan ng X

Bahagi ng aking reading list ang aklat na ito ni Lazaro Francisco na nalathala noong 1955. Lagpas na rin ako sa kalahati, sa wakas. Dahil halos Ingles ang mga binabasa ko sa mga nakaraang araw, nahirapan akong magbasa sa nobelang ito. Dagdag pa rito, lumang Tagalog (hindi Filipino) ang wika ni Francisco; pinaghalong Tagalog-Bataan at Tagalog-Nueva Ecija. Umiinog ang nobela sa lihim na pagmutya ni Miss Loreto Sanchez, isang prinsipal, sa dating sundalo ng Bataan na si Mang Lino. Ginahasa ng mga sundalong Hapon ang dating maybahay ni Lino, hanggang sa nagpatiwakal ito sa kahihiyan. Nagtagpo sina Loreto (Luring) at Lino sa may Quiapo, nang iniligtas ng lalaki ang ninakaw na bag ni Luring. Sa pag-uwi ng binibini sa Pinyahan, sa bayan ng X, natuklasan niyang nakikipirmi si Lino, kasama ng kaniyang anak na si Ernesto dito.

Lantarang moralistiko at romantiko ang nobela, lalo pa't kung iisiping una itong nalathala (bilang serye o subaybayin) sa magasing Liwayway noong dekada `50. Kapwa mapagbigay at matulungin sina Miss Sanchez at amain nitong isang pari: nagbibigay ito ng trabaho sa mga mahihirap na kapitbahay. Gayunpaman, nakaigpaw si Lazaro sa pagsusulat ng komersiyal at pormulado. Matapang na sinuri sa nobela ang "kalawang ng kahapon"--ang tenancy system, ang ugnayang panginoon-alipin, sistemang piyudal sa lipunang agrikultural sa Gitnang Luzon. Ngunit, mababakas ang tindig-politika ni Lazaro, sa katauhan ni Lino: ayaw nito sa "mas malawak na demokrasya" o ang pagsapi nito sa mga gerilya o Huk, sa anyaya ni Kumander Hantik. Tinututulan ito ng nobelista dahil sa napipintong giyera sibil sa mga kanayunan. Sa halip, humihiling siya, sa persona ni Lino, ng reporma sa lupa at pagbubuwis ng pamahalaan, imbes na nasa pangangalaga at pamamahala ng mga haciendero ang kanilang lupain.

Huminto ako sa parteng dinakip ng konstabularyo si Lino. Napagbintangan siyang maysala sa pagpatay at pangungulimbat sa Maynila. Dinalaw siya ng pari ng Pinyahan para malaman ang tunay na kaso.

Inilahad ni Lino ang pangyayari sa Piyer X, Maynila. Ang kaso'y wala man lamang sasaksi sa kaniya. Makalawang beses na siyang makukulong dahil sa wala siyang saksi. Ang hindi alam ni Lino, nagtagpuan ni Rada ang saksi (at tunay na maysala) sa Camarines Sur [isang malaking coincidence!] pero tumakas na ito kasama ang 12 bilanggo nang ililipat na sa Muntinlupa.

Kumalat ang balita si Lino at ang kaniyang mga kasamahan ay nagmistulang-Robinhood. Hinuhuli nila ang mga Huk(balahap) na nagkakalat ng lagim, nanggagahasa, nagnanakaw. Nagkataong nagtagpong muli si Lino at si Kumander Hantik sa isang kuweba, habang nagbubugkal sila ng mga baril at punglo. Inanyayahan nito si Lino na lumahok muli sa Huk, para sa mas malawak na demokrasya, diumano. Tumangging muli si Lino. Hindi niya hangarin ang pandarambong. Bilang ganti, ipinalaganap ng mga sumukong Huk sa gobyerno na sina Lino ang ngayo'y nagkakalat ng lagim sa mga lalawigan. Nabuo ng Operation Scarlet pero hindi pa rin mahuli sina Lino.

Sa kumpisal ng isang rantsero, natukoy ni Padre Amante ang kinaroroonan nina Lino. Hihikayatin niya sina Lino na sumuko at ibabalitang mapapawalang-sala siya sa kaso ng pagpatay. Tinanggap ni Lino ang alok, at natuklasan pa niyang may pagsinta sa kaniya si Luring.

Mga Puna: May suspetsa ako na ang nobelang ito ay nabahiran ng sentimyentong anti-Huk nang isinusulat ni Francisco. Maaaring sabihin na propaganda ito ng pamahalaan sa paglupig sa mga tulisan pagkaraan ng digmaang mundiyal. Kapuri-puri at matapang ang pagpili ng paksa, lalo pa't sa magasing komersiyal ito nalathala noon. Gayunpaman, nakipagkompromiso ang nobelista sa kaniyang tagapaglathala kaya kapansin-pansin ang gamit niya ng kuwento ng pag-ibig. Tigib sa ideyalismo ang kuwento--mananaig ang pagmamahal, pagtulong sa kapwa, hustisya sa mahihirap, reporma sa lupa, nasyonalismo, kapayapaan, relihiyong tumutulong sa ikauunlad ng anak-pawis, at kontra-terorismo. Sa madali't sabi, "maganda pa ang daigdig" pagkaraan ng digmaan at sa patuloy na pagdami ng mga Huk sa mga kanayunan. Habang binabasa ko ang nobela, wari akong nanunuod ng lumang pelikula ng LVN: poetiko ang mga dialogo, mahahaba ang paliwanag, ma-pilosopiya ang mga katwiran, tradisyonal at ingat na ingat ang akto ng mga tauhan. Makabuluhan sa kaniyang panahon ang nobelang ito. Pero salat sa higit na pagpuwing sa sistemang pangkabuhayan at panlipunan ng bansa.


2 Comments:

Blogger the spy in the sandwich said...

uy. eugene, may blog ka pala... -ian casocot

10:06 PM  
Blogger nasadulongdila said...

ian! kakasimula ko lang :-) musta? check ko ngayon ang blog mo

3:54 PM  

Post a Comment

<< Home