Friday, September 02, 2005

Ang Lirikal at Malumanay na Prosa ni Aling Bebang


"Maiikling Katha" ni Genoveva Edroza Matute (1996)
Quezon City: University of the Philippines Press
201 pp.

Ang Mga Kuwento:

”Kuwento ni Mabuti”-tungkol sa tahimik na pagkakaibigan at pagkatuklas ng bata sa kaniyang guro sa panitikan; kapwa nila natuklasan ang silid na kanilang iniiyakan o iiyakan; pagdakila ang kuwento sa kagandahan ng buhay kahit may taglay na kalungkutan at pagkabigo. Isang puna ko sa kuwento’y himig-matanda kung magsalita at magmuni ang batang tauhan sa kuwento.

”Pagbabalik”-Ipinagkanulo ni Roman si Basiliong manliligalig sa militar dahil sa pabuyang 80,000, gayong magkaibigan sila mulang pagkabata. Nagpakamatay si Roman dahil inuusig siya ng gunita at konsensiya; ”ibinalik” niya ang salaping pabuya sa maybahay ni Basilio

”Paglalayag sa Puso ng Isang Bata”-naging “guro” ng guro ang isang batang alila at ulila; nagging masipag at matulungin ang bata sa guro pero napagsabihan ito ng masama ng guro. Tinuruan ng bata ang guro ng pagpapakumbaba, pagpapatawad, at ng kariktan ng kaluluwa.

”Pagbabago”-Halos sikolohikal na kuwento ng isang matandang dalaga na nagme-menopause, na napalapit ang loob at puso sa pagkaina at sa sanggol ng isang kapitbahay

”Mga Guho”-tungkol sa isang prostituta, na nananahanan sa mga guho ng Intramuros; maraming ibig ipakahulugan ang salitang ”guho” sa kuwento. Ulila sa ama si Ros at laging hinihingian ng entrega ng kaniyang padrasto. Pinigil niya ang maging kabit ni del Prado dahil sa palagiang paggunita sa imahe ng lalaki sa buwan.

”Lola”-ukol sa matandang mayamang nananahanan sa ospital at humiling ng anak na aampunin dahil mag-isa na lamang siya sa buhay

”Parusa”-Nasa hulma ng love triangle: Big Boss (tiwaling pinuno ng unyon at unang asawa ni Neneng), Ventura (manggagawa sa ilalim ni Big Boss at asawa ni Neneng), at Neneng. Tinalakay din sa kuwento ang katiwaliang nagaganap sa pagpapasahod sa mga manggagawa—ang panloloko at pagkakaltas sa kanilang suweldo. Umuutang si Ventura kay Big Boss; hindi siya pinagbigyan. Malubha raw ang sakit ng panganay ni Neneng. Namatay ang bata. Iyon pala, anak ni Big Boss ang yumaong bata.

“Walong Taong Gulang” (wala ito sa antolohiya pero sinikap ko ring basahin)-Halos kahalintulad ng “Paglalayad sa Puso ng Isang Bata” ang tono at paraan ng pagkukuwento. Uko sa isang mapag-isa, mahirap, lampang mag-aaral sa punto-de-bista ng isang guro. Lagi’y napapansin niyang mahinang kumilos ang bata. Sa huli’y matutuklasan ng guro ang dahilan ng kahirapan at malnutrisyon ng bata. Hindi ito tuwirang sinabi ng kuwentista. Itinatago niya ang mga detalye; o putol-putol ang mga impormasyon para mapanatili ang misteryo.

“Marahil sa Ibang Pamumulaklak”-alaalang patuloy na dumadaloy kay Tio Martin dahil sa mga nagsasayaw na dahon. Nagunita niya ang pagkabata nila ng kapatid na si Adela at ang pagkakamatay nito sa aksidente. Napunta kay Tio Martin ang responsibilidad sa pag-aalaga ng tatlong pamangkin. Masakit ang wakas ng kuwento dahil di siya isinama sa plano ng tatlong inalagaan sa kanilang pagkagulang.

“Sa Bawat Sawing Pag-asa”- gumamit ng teknik na tagong identidad; anak pala ni Dr. Manalastas na mayaman ang isang labanderang hindi inasikaso ng mga nars at katuwang sa klinika

“Ate”- sa punto de bista ng nakababatang kapatid, nawasak ang kaniyang ideyal na pagtingin sa ate na nagtungo sa siyudad at naging “kabit” ng kanilang Tata Tonio

“Hakbang sa Kalawakan”-paggunita ng sundalo sa minumutyang bayan ng kaniyang pagkabata na mala-paraiso

“Paalam”-Tungkol sa kamatayan ng kasintahan sa digma

“Maagang Tag-ulan”-pagkakaguho ng pangarap ng isang pamilya na magkaroon ng sariling lupang sinasaka dulot ng militarisasyon

“Babae, Lansangan at Takipsilim”-Pinakamasining sa mga kuwento ni Matute. Habang iniisip ng babae ang pagpapalaglag ng sanggol, lumilitaw sa kuwento ang mga imahe ng kahirapan sa lungsod. Pinakasensitibo at pangahas sa mga kuwento sa koleksiyon. Sa huli, hindi na itinuloy ng babae ang pagpapalaglag batay sa pagtitig niya sa mga mukha ng babe sa loob ng klinika,

“Dalaw”-ukol sa lagim ng digma at ng nasirang pangarap. Dinalaw ng isang ginang ang anak ng kaniyang kaibigan na sundalo at beterano ng digma. Sa dakong wakas, bubulaga sa mambabasa at sa dumalaw na ginang na putol pala ang binte ni Private Mendoza.

“Pagkalimot”- Kabaligtaran ng pamagat, ukol ito sa paggunita at utang na loob. Uminog ang kuwento sa pagdating ni Chayong at ng kaniyang mga anak sa bahay ng kapatid. Doon sila naghapunan. Mamamalas na may gutom na gutom ang kaniyang mga anak. Sa huli, malalaman na pinahihintulutan pala ang pagsalakay na ito ng kapatid bilang pagtanaw ng utang na loob sa ateng nag-alaga sa kaniya.

“Isang Saglit, Munting Ibon”-Nagtaksil ang lalaki sa asawang may sanggol. May malubhang sakit ang bata. Sa huli, kusang pinatay ang bata sa tulong ng siyensiya. Kinukuwentuhan pa sa huli ng ama ang bata.

“Ang Pag-uwi”-Paghahanda sa pagdating ni Aniel na isang kadete ng PMA. Buong kuwento’y ipinakita ang pagiging magiliw nina Endong at ng Tatay sa kadarating na kadeta. Sa dakong huli, mamamalas ang pagkakalayo ni Aniel sa sariling pamilya.

“Entablado”-isang kuwentong maaaring ilahok sa “Agos sa Disyerto” kung pag-uusapan ang nilalaman at pamamaraan. Ukol sa mag-asawang tindera/ bendor na “pinaparinggan” ni Panga dahil sa malakas nilang kita, lalo na sa panahon ng halalan. Nagbibigay sila ng lagay kay Panga na may dalawa pang pamilya. Sa galit, patagong hinambalos ni Mang Sidro si Panga.

“Nagdurusang Pangarap”-ukol sa kahirapan, kawalang-pag-asa, at kalugmukan ng isang umaasam na manunulat na si Roman

“Daungan”-isang kuwentong mailalahok din sa Agos o Sigwa. Sinaksak ni Tonio si Mr. Villang kapatas na nanghihingi ng lagay sa mga kargador sa piyer at nanggigipit at nagkakait ng trabaho sa mga anak-pawis na ayaw magbigay ng lagay.

“Yumayapos na Takipsilim”-ukol sa pagpapasahan ng dalawang magkapatid sa responsibilidad sa kanilang matandang ina

“Mga Nanghahabang Anino”-muling pagtatagpo ng magtiyong Mr. Ricohermoso at ng pamangking sina Fey at Dindo. Iniwan ng magkapatid ang kanilang tiyo, matapos ng dalawang taong pag-aalaga. Bumalik na lamang sila noong mayaman na ang tiyo at nang malamang may kanser ito sa baga. Hindi tinanggap ng tiyo ang dalawang pamangkin dahil nabasa niya ang motibo ng pagbabalik ng dalawa.

Mga Puna:
Magaan, payak at tahimik ang karamihan sa mga kuwento ni Genoveva Edroza Matute, pero kumikirot sa puso. Kung medyo sensitibo ang paksain ng kaniyang kuwento, nagiging matimpi ang pagkakatalakay. Hindi lahat ay ibinibigay ng kuwentista. Hinayaan niyang ang mga mambabasa ang bumuo ng misteryo at lumutas ng puzzle. Nagbibigay lamang siya ng mga pahiwatig sa nagaganap o sa banghay. May estilo rin siya sa mga pamagat: gumagamit ng iba’t ibang lebel ng kahulugan (literal at kabli). Paboritong teknik ni Matute ang panggulat o sorpresa sa wakas—maaaring nakagigimbal na katotohanan, imahen, rebelasyon.

Tradisyonal ang mga kuwento ni Aling Bebang. Lagi’y lantad ang simula, gitna, wakas. Kapansin-pansin din kay Matute ang pag-uulit-ulit ng mga parilala o mga pangungusap sa kaniyang kuwento na lumilikha ng rito at nakadadagdag sa musikalidad. Gayundin, nakatulong sa pagiging lirikal ang mga akda ang pagkakamit ni Matute ng mga hulagway para magpahiwatig ng emosyon ng tauhan.

Maingat sumulat si Matute.Tahimik ang mga tunggalian. Walang himig ng protesta o radikalismo ang kaniyang mga akda. Himig ng isang guro at maybahay ang maririnig sa kaniyang teksto. Walang lantarang pamumuna sa tiwaling pag-iral sa lipunan. Walang mga mala-islogan na pahayag sa mga dialogo. Mga kuwentong pampamilya at pang-eskuwelahan ang kaniyang paksain. Walang propaganda sa kaniyang mga kuwento sa kalipunan.

Kung tinatalakay niya ang mga seryosong paksa tulad ng abortion, euthanasia, kamatayan, at pagkabaldado, melodramatiko ang kaniyang pagdulog sa teksto.Lantad ang isinusulong na moralidad ng may-akda: masama ang pagpapalaglag; lumingon sa pinanggalingan; magsisi sa kasalanan; walang maidudulot na masama ang digma; ipagdiwang ang buhay.

2 Comments:

Blogger kero said...

i remember when i was in highschool, my teacher asked me to report in class Ms. Matute's "Kuwento ni Mabuti". I'm afraid I didn't do justice to the story at the time. i guess i was too young then to appreciate such stories. but i hope this time, i'd be able to really grasp her stories.

4:51 PM  
Anonymous Anonymous said...

ei, online po ba kayo? badly need ur help with regards to the stories of geboveva edroza-matute... plz po, hope ur online...

6:55 PM  

Post a Comment

<< Home